Japońska sztuka suiseki - Spis treści
1. Co to jest suiseki?
2. Historia suiseki
3. Cechy suiseki
4. Gdzie można wykorzystać motyw suiseki?
5. Ogólna symbolika i znaczenie kamieni w ogrodzie
6. Suiseki i bonsai
7. Literatura, źródła
Japońska sztuka projektowania ogrodów jest niezwykle ciekawa. Jej początki sięgają VII wieku, miała na nią wpływ sztuka ogrodów chińskich, a także buddyzm. Tworzenie ogrodów dla całej Japonii, zawsze miało duże znaczenie, a ich efekt zwraca uwagę każdego pasjonata natury.
Ogrody japońskie pełniły funkcje nie tylko rekreacyjne i spacerowe, ale powstawały również w celach modlitewnych, do medytacji. Współczesne projekty ogrodów japońskich, trochę ewoluowały, ale wciąż znajdziemy w nich tradycyjne komponenty starych kompozycji azjatyckich.
Element, któremu dziś poświęcimy czas to suiseki. Ta tajemnicza nazwa wciąż przewija się w projektach ogrodów japońskich.
1. Co to jest suiseki?
Suiseki w wolnym tłumaczeniu z języka japońskiego to woda i kamienie lub staw i kamienie ogrodowe, albo kamień wodny. Oznacza to japońską sztukę, która polega na artystycznym, ekspresyjnym, eksponowaniu, wystawianiu kamieni w ogrodzie. One swoim kształtem przypominają osoby, różne przedmioty, a nawet cały krajobraz. Kamień ma nam się kojarzyć ze stawem, wodospadem, górami.
Suiseki to nie tylko prezentacja kamieni, ale również proces ich zdobywania czy zbierania.
2. Historia suiseki
Warto wspomnieć, że suiseki, pochodzi z ogrodów chińskich i tam miało swój początek. Z racji tego, że ogrody japońskie, mocno inspirują się Chinami również tutaj suiseki, stało się popularne. Sztuka suiseki kształtowała się przez wiele lat aż przybrała współczesną postać.
3. Cechy suiseki
Idealny kamień suiseki posiada kilka cech, którymi należy się kierować, gdy go poszukujemy. Pamiętaj, że suiseki to kamienie naturalnego pochodzenia, które znajdziesz na zboczach, w rzekach na obszarach krasowych. Nie można ich w żaden sposób kształtować. Wyjątkiem jest przycięcie spodu, aby uzyskać płaskie ustawienie kamienia.
Przede wszystkim mowa tutaj o kształcie, czyli tzw. formie. To ona decyduje o tym czy kamień nadaje się na suiseki. Wyróżniamy kamienie o formie krajobrazowej, kamienie o kształcie obiektów i takie, które posiadają rysunek na powierzchni. Istnieje wiele podkategorii, ale sens tego jest taki, aby dany kamień realnie tworzył jakiś konkretny krajobraz.
Równie ważna dla suiseki jest jakość kamienia, czyli jego stan rzeczywisty. Na to ma wpływ fakt, czy dany kamień nie ma uszkodzeń, a także, z jakiego materiału jest wykonany. Najlepiej, aby kamień był twardy, ale jednak na tyle miękki, aby natura mogła go w odpowiedni sposób ukształtować. Japońska sztuka mówi o tym, że kamień po namoczeniu powinien schnąć powoli, ale nie w nieskończoność. Tworzywa bardzo twarde praktycznie w ogóle nie przyjmują wody, co za tym idzie nie nadają się na suiseki. Warto wiedzieć, że skały metamorficzne i magmowe to te, które najczęściej są wybierane do ogrodów w stylu japońskim.
Kamienie na suiseki powinny mieć różne powierzchnie, które mówią nam o historii danej bryły. Procesy, jakie zachodzą w przyrodzie mają silny wpływ na to jak one wyglądają np. kamienie toczą się w rzece lub ulegają procesowi utleniania. Dana struktura kamienia nadaje mu wyjątkowości. Na kamieniach możemy obserwować drobne żyłkowanie, wklęsłe lub wypukłe otwory o różnej wielkości.
Kolejny ważny element to kolor. Na suiseki, przeważnie wybieramy kamienie w kolorze ciemnym. Wynika to przede wszystkim z faktu, że na takich skałach światło załamuje się w odpowiedni sposób, możemy na nich lepiej obserwować detale, strukturę kamienia. Ciemny kolor lepiej współgra z naturą, co w tym wypadku jest niezwykle ważne.
Na koniec warto skupić się na wieku kamienia, tylko nie chodzi tutaj o wiek geologiczny, a tzw. dojrzały wygląd skały. Kluczem tej dojrzałości jest patyna, która pojawia się na kamieniach poprzez wystąpienia naturalnych procesów, ale również przez pielęgnację. Suiseki bardzo często otrzymuje się z kamieni, które mają swoją historię.
W japońskiej sztuce pojawia się pojęcie Yoseki, czyli w wolnym tłumaczeniu wyhodować coś żywego w tym wypadku np. kamień. Polega to na pielęgnacji kamieni przez ich podlewanie. Taki zabieg powoduje ich ciągłe wysychanie, moczenie, wystawienie na promienie słoneczne, co powoduje pojawienia się na nich patyny, a właśnie ona mówi nam o tzw. 'dojrzałym wyglądzie kamienia’. Taki wyhodowany kamień może stać się suiseki i uzupełnić np. kompozycje z bonsai.
Klasyfikacja kamieni
Sama klasyfikacja kamieni przez lata się zmieniała, podział odbywał się wg. różnych kryteriów. Jednak obecnie Nippon Suiseki Association dzieli je wyróżniając kilka grup:
- toyama-ishi – sugerują góry w oddali,
- sugata-ishi – kształt świętych, ludzi i zwierząt,
- kuzuya-ishi – przypominają chaty wiejskie,
- taki-ishi – ukazują góry i wodospady,
- iwagata-ishi – mają kształt nadmorskiej skały,
- shimagata ishi – kształt wysp.
4. Gdzie można wykorzystać motyw suiseki?
Suiseki może pojawić się również w twoim ogrodzie, na balkonie jak i w domu. Jednak chcąc rzeczywiście uzyskać suiseki, należy szukając kamienia zwrócić uwagę na cechy wymienione powyżej. Kamień musi je posiadać.
Suiseki jest sztuką minimalistyczną i warto również nie przytłoczyć ją roślinnością wokół. Tradycyjne kamienie suiseki są eksponowane na drewnianych podstawkach nazywanych ‘daiza’, lub na wodoodpornych tacach lub misach z ceramiki albo brązu.
Szukanie odpowiedniego kamienia, lub jego hodowanie może okazać się ciekawym hobby, a także możliwością spędzania czasu z bliskim.
5. Ogólna symbolika i znaczenie kamieni w ogrodzie
Kamienie mają wiele symbolik, jeśli chodzi o projektowanie ogrodów. Uznaje się, że kamienie i skały nawiązują do życia, natury, duchowości. Oprócz tego świadczą o stabilności, trwałości, a także są kojarzone z elementami natury np. górami, rzekami, wodospadami. Kamienie mogą mieć funkcję ochronną np. otaczając ognisko. Bywa, że kamienie łączone są z wodą, wtedy symbolizują ruch i przemijanie.
W ogrodach japońskich funkcjonuje zasada trzech kamieni, każdy innego rodzaju, oznaczają one harmonię między niebem, ziemią i ludźmi.
Okazuje się, że kamienie, które pojawiają się w ogrodzie nie tylko pełnią funkcję ozdobną, ale również są symbolem wielu, rzeczy i stanów. Dzięki niemu wzbogacamy przestrzeń nie tylko materialnie, ale również w sposób duchowy.
6. Suiseki i bonsai
Mimo tego, że suiseki i bonsai są innymi sztukami japońskim, to wzajemnie się uzupełniają. Można je razem łączyć, tworząc harmonijne, uporządkowane kompozycje ogrodnicze. Suiseki może być tłem dla bonsai, lub można go wykorzystać, jako element dekoracyjny przy stworzeniu bonsai. Kamienie i skały dodają bonsai głębi, kontekstu i historii.
Oba te elementy są kwintesencją japońskiej sztuki ogrodowej, która docenia prostotę i harmonię. Projektowanie ogrodów w stylu japońskim nie jest proste, wymaga pracy, poświęcenia no i oczywiście czasu. Wiele elementów, które w niej występują nie są oczywiste i nie można uzyskać ich od ręki. Suiseki to element niezwykle ciekawy i inspirujący, warto znać jego znaczenie i historię, aby lepiej zrozumieć sens i filozofię azjatyckiego projektowania ogrodów.
7. Literatura, źródła
- Japońska sztuka odnajdywania piękna w kamieniu. Sztuka suiseki i jej zastosowanie w sztuce bonsai,T.C. Covello, Y. Yoshimura, 2018
- Beauty of bonsai, the guide yo displaying and viewing, J. Yamamoto, 2011
- Sakuteki. Zapiski o zakładaniu ogrodu, J. Zakrzewska, 2013
- Ogród japoński, elementy i zasady kompozycji, M. Majorowski, 2001
- Ogrody japońskie, H. Socha, 2024
- Bonsai &Miniature gardens: 30 years of fun in the garden, G. Miller, J. Miller, 2018
- Anglojęzyczna strona Internetowa – www.suiseki-assn.gr.jp
- Strona Internetowa – www.bonsainiwaki.com
- The frame-based module of the suideki information extraction system, C. Blaschke, A. Valencia, 2002
- The potential use of suiseki as a protein interaction discovery tool, Ch. Blaschke, A. Valencia, 2001
- Suiseki: the Japanese art of miniature landscape stones, G. Felix, Rivera, 1997
- The art of suiseki: classic Japanese stone gardening, W. Benz, 1996.
W artykule wykorzystano fotografię "Cape San Martin", a Coastal Headland Stone collected in the Kern River in California, on display at the National Bonsai & Penjing Museum at the United States National Arboretum. Autor: Sage Ross. Źródło: Wikipedia, licencja: GNU Free Documentation.
