Sąsiedztwo roślin – dlaczego jest takie ważne?

Posiadanie zdrowego, bujnego i pięknego ogrodu to pewnie marzenie każdego ogrodnika. Jednak aby się tak stało, musimy stosować się do wielu zasad, które nas do takiego efektu doprowadzą. Uprawa warzyw na rabacie jest chyba największym wyzwaniem, zwłaszcza dla początkującego ogrodnika. Każdy z gatunków ma swoje wymagania, na warzywa czyha wiele czynników, na które nie mamy wpływu a musimy je kontrolować. Co więcej liczymy na zdrowy i duży plon, aby uznać, że nasz wysiłek nie poszedł na marne.

Jedną z kluczowych zasad sadzenia warzyw, zwłaszcza jeśli uprawiamy je metodą ekologiczną, jest stosowanie odpowiedniego sąsiedztwa roślin.

Co to jest sąsiedztwo roślin?

Sąsiedztwo roślin, to bardzo popularna praktyka uprawy roślin, która polega na sadzeniu obok siebie gatunków, które wzajemnie pozytywnie na siebie oddziałują. Z drugiej strony unikamy pewnych połączeń roślin, które są niekorzystne. Dzięki stosowaniu uprawy współrzędnej możemy znacząco zwiększyć nasze plony, polepszyć smak warzyw i owoców, także dzięki temu stosujemy ekologiczną ochronę przed chorobami jak i szkodnikami.

Allelopatia

Chcąc zrozumieć uprawę współrzędną warto rozpocząć od pojęcia allelopatii, która powiązana jest z właściwościami chemicznymi roślin. Wzajemne oddziaływanie na siebie roślin może być pozytywne jak i negatywne. Wynika to z wydzielania przez rośliny i grzyby różnych substnacji chemicznych, które trafiają do podłoża i oddziałują na inne rośliny lub organizmy. Przez to niektóre rośliny rosną szybciej, są większe, a inne karłowacieją i spowalniają swój rozwój. Rozpoczynając uprawę współrzędną warto rozpocząć od allelopatii.

Zakładając rabatę np. warzywną dobrze jest rozrysować sobie plan w jaki sposób i w którym miejscu będziemy sadzić poszczególne gatunki. Planując sadzenie roślin bierzemy pod uwagę również podobne wymagania, termin zbioru, długość okresu wegetacyjnego lub typ wzrostu.

Przykłady wzajemnego oddziaływania roślin

Pozytywne sąsiedztwo roślin:

• Marchew z cebulą – silny zapach cebuli odstrasza silnego szkodnika połyśnice marchwiankę, która dziesiątkuje plantacje marchwi, natomiast marchew wydziela substancje, które zniechęcają do ataku śmietkę cebulankę, szkodnika cebuli
• Fasola z kukurydzą – kukurydza staje się podporą dla pnącej się fasoli, a ona wzbogaca glebę w azot, który jest bardzo istotny dla prawidłowego wzrostu kukurydzy. Warto nadmienić że fasola, kukurydza i dynia wchodzą w skład 'trzech sióstr' czyli zestawu roślin wzajemnie pozytywie na siebie oddziałujących.

Negatywne sąsiedztwo roślin:

• Kapusta i truskawki – warzywa z rodziny kapustnych wydzielają substancje hamujące wzrost truskawek
• Pomidory i ziemniaki – wspomniane warzywa należą do rodziny psiankowatych i są podatne na te same choroby i szkodniki

 

Płodozmian

Przy uprawie roślin musimy również brać pod uwagę to, jak same rośliny wpływają na podłoże. Sadzenie przez wiele lat w danym miejscu tych samych gatunków lub gatunków z tej samej rodziny prowadzi do wyjaławiania podłoża, a także zwiększa możliwość wystąpienia chorób, szkodników i chwastów. Płodozmian polega na planowaniu upraw w taki sposób, aby w danym miejscu zachodziła rotacja uprawy gatunków.

Tych samych gatunków nie powinno się sadzić w konkretnym miejscu dłużej niż 3- 4lata. Dzięki właściwie zaplanowanemu płodozmianowi unikamy erozji gleby, a także wymywania składników mineralnych.

Przykład idealnego płodozmianu:

1. rok pomidory
2. rok pietruszka korzeniowa
3. rok fasola
4. rok kalafior

Ogólna zasada mówi o tym, aby w pierwszym roku po nawożeniu posadzić rośliny o wysokich wymaganiach pokarmowych, a w kolejnych latach takie, które nie są aż tak wymagające w tej kwestii.

Korzyści ze stosowania odpowiedniego sąsiedztwa roślin:

• Zwiększenie jakości i rozmiaru naszego plonu.
• Wdrażanie ekologicznej uprawy i minimalizacja stosowania środków chemicznych.
• Walka ze szkodnikami i chorobami.
• Polepszenie smaku i wartości warzyw.
• Wabienie pożytecznych owadów.
• Polepszenie struktury i żyzności gleby.
• Zmniejszenie erozji podłoża.

 

Ściółkowanie

Będąc w temacie sąsiedztwa roślin nie należy zapominać o zabiegu, jakim jest ściółkowanie. Jego celem - podobnie jak przy uprawie współrzędnej - jest poprawa warunków uprawowych dla roślin. Polega na przykrywaniu podłoża materiałem organicznym, mineralnym lub tworzywem sztucznym, dzięki temu utrzymujemy wilgotność podłoża, minimalizujemy ilość chwastów, chronimy przed erozją i uszkodzeniem korzeni.

Stosowanie tzw. żywych ściółek, jest bez wątpienia uprawą współrzędną. Ściółkujemy wtedy rośliny uprawne, rośliną okrywową np koniczyną czy trawą. W sadach kosi się trawę, pozostawiając naturalny mulcz pomiędzy drzewami. W sadach często wykorzystuje się trawę, którą regularnie kosi się, tworząc naturalny, żywy mulcz

Sasiedztwo roślin wzorowane jest na tym, co wytwarza natura. Rośliny dzikie nigdy przypadkowo koło siebie nie rosną, dobierają sobie w taki sposób sąsiadów, aby czuć się dobrze w danym miejscu. Wtedy mówi się o pojęciu symbiozy w środowisku. Każda roślina ma inne potrzeby uprawowe, zatem kluczem w uprawie ogrodowej jest bioróżnorodność i o to należy zadbać. Pamiętaj, że stosowanie monokultur stopniowo zmniejsza jakość podłoża.

Źródła, literatura

1. Dobre sąsiedztwo roślin – porady praktyczne, J. Szczęsna, 2000
2. Kanał na youtube.com – Ogrodnictwo Intuicyjne
3. Uprawa współrzędna I płodozmian, G. Sartorius, 1993
4. Sąsiedztwo roślin, E. Sikora, Działkowiec, nr: 5, 1993
5. Sąsiedztwo roślin, E. Wiśniewska, Zachodniogórki Informtor Rolniczy, nr:2, 1994 Sąsiedztwo roślin, I. Pankowska, Sygnały Rolnicze, Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Kościelu, nr: 4, 1999
6. Dobre I złe sąsiedztwo roślin, A. Szkatulska, Zdrowa Żywność Zdrowy Styl Życia, nr: 1, 1993
7. Uprawa współrzędna, M.C. Pusz-Uklańska, Mój Piękny Ogród, nr: 6, 2012
8. Uprawa współrzędna, D. Metera, Działkowiec, nr: 5, 1999
9. Uprawa współrzędna, A. Bajkowska-Zaniewicz, Działkowiec, nr: 3, 2008
10. Zdjęcie: Kampus Production (https://www.pexels.com/pl-pl/@kampus/)>